کودکان در حين صرف غذا می توانند رفتارهايی همانند لج کردن، غذا نخوردن، شکايت کردن، گريه کردن، زدن به در و ديوار، همکاری نکردن، راه رفتن بی هدف، اذيت کردن، داد زدن، ناله کردن، پاسخ سربالا دادن، پرت کردن ابزار غذا و رد کردن غذا داشته باشند. در بسياری از جوامع تغذيه مترادف با مراقبت است. لغت Nurture به زبان انگليسی به معنی پرورش، تربيت، تغذيه، غذا، پروردن و بزرگ کردن است.بی شک برای رشد و تکامل طبيعی شير خواران و کودکان خردسال هم بايد نيازهای اساسی جسمی (تغذيه، بهداشت، پوشاک، سرپناه، ايمنی) را تأمين کرد و هم بايد نيازهای روانی، اجتماعی (عاطفی) آنها برآورده شود.

شيوه های رفتاری مادر در زمان غذا دادن به کودک

مادر در زمان تغذيه کودک بايد به نيازهای تغذيه ای او توجه داشته باشد، احساس استقلال کودک را در خوردن غذا برآورده سازد؛ عکس العمل مناسب و يک نواختی در مقابل رفتارهای کودک ابراز کند، ذائقه او را به انواع مواد غذايی عادت دهد و محيطی سرشار از محبت، صميميت و به دور از جنجال در زمان غذا خوردن فراهم کند، می تواند در تغذيه کودک خود موفق باشد. اگر کودکی با گريه و جيغ خواسته خود را به مادر تحميل کند، اين رفتار در کودک درونی می شود. چنانچه مادر نيز رفتار کودک را با استفاده از ابزار گريه تقويت کند احتمال اين که رفتار مذکور در دفعات بعد تکرار شود، زياد است. در اين ارتباط دو جانبه اگر مادر نسبت به گريه کودک بی توجهی کند يا توجه او را به موضوع ديگری جلب کند، احتمال قطع گريه وجود خواهد داشت و پيامدهای نامطلوب به دست نمی آيد. منطقی و معقول بودن رفتار والدين در مقابل درخواست های کودک موجب ايجاد رفتارهای يکنواخت می شود. کودک هم دچار سردرگمی نخواهد شد. گاهی اوقات، والدين با توجه به شرايط روحی و روانی خود هر بار در مقابل درخواست معين کودک، رفتاری را نشان می دهند که با رفتار قبل متفاوت است. اين رفتارهای متفاوت، کودک را دچار سردرگمی میکند و ممکن است شيوه غذاخوردن او را نيز تحت تأثير قرار دهد.

رفتارهای کودک

کودکان در حين صرف غذا میتوانند رفتارهايی همانند لج کردن، غذا نخوردن، شکايت کردن، گريه کردن، زدن به در و ديوار، همکاری نکردن، راه رفتن بی هدف، اذيت کردن، داد زدن، ناله کردن، پاسخ سربالا دادن، پرت کردن ابزار غذا و رد کردن غذا داشته باشند. همچنين مواردی از قبيل خوردن غذا با دست، خوردن غذا با قاشق، نشستن آرام در کنار سفره، پذيرفتن بسياری از انواع غذاها و دادن پاسخ به درخواست های مادر از انواع رفتارهای مناسب از سوی کودک هستند

نکات مهم رفتاری در تغذيه کودک

کودک بايد در زمان خوردن غذا در وضع راحتی قرار گيرد و غذا نزديک او باشد تا بتواند براحتی بدون اين که تحت فشار قرار گيرد، غذا بخورد. اين کار موجب می شود ريخت و پاش کودک کم تر شود. بشقاب و لوازم غذا خوردن بايد از جنس نشکن باشد. در صورت شکستن ظرف ممکن است کودک احساس يأس کند يا والدين عصبانی شوند. قاشق نبايد زياد گود باشد و ليوان نيز بايد به اندازه ای باشد که کودک به راحتی آن را بگيرد. والدين بايد توجه کنند که خوردن سوپ برای کودک سخت است، ولی اگر کمی قوامآن غليظ باشد کودک می تواند آن را با قاشق بخورد. رنگ مواد غذايی می تواند در اشتهای کودک و علاقه او به غذا تأثير بگذارد. خوردن غذاهايی با رنگ های سبز، نارنجی و زرد برای آنها جالب است. برای اين کار میتوان از سبزيجات برگ سبز، هويج و… استفاده کرد. دادن وقت کافی در زمان صرف غذا بسيار مهم است. بايد از شتاب و عجله در هنگام غذا خوردن پرهيز کرد. بی علاقه گی کودک را نسبت به يک ماده غذايی بپذيريم و يک ماده خوراکی ديگر را جايگزين آن کنيم. همچنين غذا خوردن در يک ساعت معين، ممکن است موجب تحريک اشتهای کودک شود. خستگی کودک مهم ترين عامل از بين بردن اشتهای اوست. بهتر است بعد از استراحت، به کودک غذا داده شود. کودکان در يک محيط آرام بهتر غذا می خورند. مشاجره، بلند کردن صدای راديو و تلويزيون و همچنين رفت وآمد زياد حواس کودک را پرت می کند و تمايل او به غذا خوردن کم می شود.دادن غذای يکنواخت و تکراری موجب بيزاری کودک میشود. حتی اگر غذايی که مورد علاقه کودک است، پشت سر هم و تکراری به کودک داده شود او از خوردن آن امتناع می کند. هنگامی که رفتار کودک نادرست است، بايد عکس العمل ثابت نشان داد؛ برای نمونه اگر بشقاب يا قاشق يا غذا را پرت کرد نبايد گاهی اوقات خنديد و گاهی تنبيه کرد بلکه بايد رفتاری را در پيش گرفت که کودک احساس کند، کار خوبی انجام نداده است.

آرامش در محيط غذاخوری

در صورتی که کودک مايل است با دست غذا بخورد، نبايد ممانعت کرد. استفاده از قاشق برای کودک نوپا ضرورت دارد، ولی ممکن است نياز به کمک داشته باشد. کودک نوپا نياز به مکان خلوت برای خوردن غذا دارد، چون مدت تمرکز او کوتاه است يعنی صدای بلند راديو، تلويزيون يا رفت وآمد خواهر و برادر و يا مشاجره ممکن است توجه او را از خوردن غذا منحرف کند. اشتهای کودک مانند خلق و خوی او متغير است. بهتر است روزی که کودک اشتهای کم تری دارد و کم غذا می خورد، ً پافشاری نشود که حتما غذايش را تمام کند. قدرت تقليد کودک در اين سن زياد است و رفتارهای اعضای خانواده (خواهر، برادر يا والدين) را تقليد میکند، از اين رو نبايد افراد خانواده رفتار نامتناسب در هنگام غذا خوردن داشته باشند. کودک دوست دارد با غذا بازی کرده و ريخت و پاش کند، بنابراين نبايد انتظار داشت کودک، آداب غذا خوردن را رعايت کند. کودک نوپا فقط 5 تا 10 دقيقه حالت نشستن را تحمل می کند و به طور معمول قبل از اتمام غذا، سفره را ترک کرده و دوباره بازمی گردد.

اصول رفتار با کودک 3 تا 5 ساله

بايد کودک را با غذاهای مختلف آشنا کرد. بهتر است غذای جديد را ابتدا يک فرد بزرگ تر خانواده بخورد تا الگويی برای کودک باشد. نبايد ميان وعده ها آن قدر زياد باشد که کودک نتواند غذای اصلی را بخورد بويژه در مصرف مواد قندی، شيرينی، شکلات و تنقلات کم ارزش نبايد زياده روی کرد چرا که ممکن است موجب فساد دندان، سوء تغذيه يا چاقی کودک شود. عادت کودک به مصرف ميوه به عنوان ميان وعده بسيار مفيد است. در صورتی که کودک تمايلی به خوردن غذای جديد نشان نداد میتوان او را تشويق کرد که کمی از آن را بچشد، بو و حتی لمس کند اين کار درک کودک را از غذا با حس های بويايی، چشايی و بينايی تقويت و پذيرش غذای جديد را برای او راحت تر می کند. البته بهتر است غذای جديد در زمانی به کودک داده شود که به طور کامل گرسنه است.

این نوشته اولین بار در ماهنامه کودک منتشر شده است.